Ο Μάρξ και η επανάσταση του 1821.


Aναφέρεται το εξής περιστατικό σε  ομιλία του Λένιν.Κάποτε ο πρωτεργάτης της Οκτωβριανής επανάστασης ομιλούσε σε ακροατήριο αναπτύσσοντας τις θέσεις του. Κάποιος από το ακροατήριο εμφανώς μάλλον ενοχλημένος, τον  διέκοψε λέγοντάς του ότι όσα λέει και ισχυρίζεται αντιβαίνουν στα γεγονότα. Ο Λένιν τον κοίταξε και νηφάλιος του απάντησε: «τόσο το χειρότερο για τα γεγονότα». Σε κάθε περίπτωση είναι ίδιον χαρακτηριστικόν ανθρώπων που για λόγους διαφόρους θέλουν να επιβάλουν το λόγο τους και την πράξη τους, να υπερβαίνουν με λογικά άλματα την πραγματικότητα, προωθώντας και δογματίζοντας τις απόψεις τους. Σε κάθε περίπτωση πραγματικά θα πρέπει να κατανοήσουμε όμως σε βάθος το λόγο τους, ως αιτία, σκοπό και περιεχόμενο.Διότι ίσως οι αρχές τους να είναι πλέον ανελεύθερες σε σχέση με όσα διακηρύσσουν.
Σύμφωνα με τον Γεώργιο Κεκαυμένο αυτός ο οποίος θέσπισε την 25η Μαρτίου ως ημέρα τιμής προς την έναρξη της  εθνικοαπλευθερωτικής επανάστασης των Ελλήνων στις απαρχές του 1820 δεν ήταν ο Όθωνας το 1838 αλλά ο ίδιος ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, εκεί περί το 1820. Η εμμονή λοιπόν κάποιων δήθεν κουλτουριάρηδων(ανηκόντων στην αριστερά διανόηση) στη φιλολογία περί την  25ης Μαρτίου έχει χάσει πλέον το ενδιαφέρον της και την όποια ιστορική της αξία.
Ποια όμως ήταν η γνώμη του ιδίου του Καρόλου Μάρξ για την εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση του 1821 και για την επαναστατική τόλμη των Ελλήνων αγωνιστών;(υπενθυμίζουμε ότι ο Κάρολος Μάρξ και ο Φρήντιχ Ένγκελς θεωρούνται ως δήθεν  υπερασπιστές των απανταχού ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των καταπιεζομένων συνανθρώπων των). Το πραγματικά αστείο είναι ότι οι εν Ελλάδι αριστεροί αγνοώντας τις θέσεις του Μάρξ για την Ελληνική Επανάσταση  κατηγορούν την Εκκλησία ότι δήθεν εναντιώθηκε στην εν λόγω επανάσταση. Μία ματιά όμως στο μνημειώδες βιβλίο του Παναγιώτη  Κονδύλη με τίτλο : «K.Marx-Fr.Engels,η Ελλάδα, η  Τουρκία και το Ανατολικό ζήτημα» ρίχνει άπλετο φώς στις θέσεις των ιδρυτών του επιστημονικού(λεγομένου) σοσιαλισμού όσον αφορά την εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση του 1821.

Πρίν πραγματικά να εισέλθουμε στον πυρήνα του θέματος που εδώ ασχολούμαστε ας υπενθυμίσουμε ότι οι ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού θεωρούσαν το «ελληνικό ζήτημα» άρρηκτα συνδεδεμένο με το ανατολικό ζήτημα,την  τσαρική μάλιστα Ρωσία τη θεωρούσαν εξόχως αντιδραστική και μεγάλο εχθρό της ποθητής ευρωπαϊκής επανάστασης και της ανεπτυγμένης Δύσης. Όπως είναι γνωστό ο Μάρξ και ο Ένγκελς ευελπιστούσαν προς μία ευρωπαϊκή επανάσταση, σαν και αυτή του 1848 η οποία είχε τελικά κατασταλεί. Οι ιδρυτές του κομμουνισμού είχαν λανθασμένα πιστέψει ότι αυτή η  επανάσταση γρήγορα θα επαναλαμβανόταν. Εχθρό στους σχεδιασμους τους θεωρούσαν την τσαρική Ρωσία, η οποία εάν τελικά κατάφερνε και κατακτούσε και την υπό διάλυση οθωμανική αυτοκρατορία(ειδικά την τουρκία)θα έβρισκε διέξοδο στη Μεσόγειο θάλασσα με ό,τι γεωπολιτικά και όχι μόνο σημαίνει αυτό. Ο Μάρξ εθεωρούσε το δυτικό αστικό πολιτισμό καλύτερο του τσαρικού καθεστώτος, σε αυτό το σημείο βλέπουμε μία αντίφαση του ιδρυτού του επιστημονικού σοσιαλισμού( την οποία πάντως δεν θα αναπτύξουμε εδώ).Γι αυτό το λόγο ο Μάρξ και ο Ένγκελς εθεωρούσαν γεγονός υψίστης ιστορικής σημασίας την διατήρηση της οθωμανικής ισχύος, η  τουρκία δεν θα έπρεπε να χάσει την όποια πολιτική και στρατιωτική δύναμή της.Η Ρωσία δεν  θα έπρεπε να ενδυναμώσει περαιτέρω και να απειλήσει την ευρωπαϊκή επανάσταση.Ο  Ένγκελς δηλώνει  με σαφήνεια: «η διατήρηση της τουρκικής ανεξαρτησίας είναι ζήτημα υψίστης σημασίας,και στο σημείο αυτό συμβαδίζουν τα συμφέροντα της επαναστατικής Δημοκρατίας και της Αγγλίας».Σε αυτό το απόσπασμα μας κάνει τεράστια θα λέγαμε εντύπωση ότι το αξιολογικό κριτήριο του Ένγκελς δεν είναι ανθρωπιστικό ή ηθικό( σύφωνα με τη θεωρία  που εγκαινίασε μαζί  με το Μάρξ(επιστημονικός σοσιαλισμός)  θα έπρεπε να ωρύεται για την απίστευτη καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσα στην οθωμανική αυτοκρατορία όπως αυτή βεβαιωνόταν στη Δύση από διαφόρους περιηγητές ή και εμπόρους και στρατιωτικούς οι οποίοι διέδιδαν στην πολιτισμένη Εσπερία όσα απάνθρωπα και φρικτά ενάντια στα ανθρώπινα δικαιώματα εγίνοντο στην επικράτεια  του σουλτάνου.Θα έπρεπε να κηρύττει ευρωπαϊκή ανθρωπιστική πανστρατιά υπέρ των ανθρώπων-εργατών της οθωμανικής αυτοκρατορίας.Δεν το κάνει όμως διότι ο Ένγκελς όπως και ο Μάρξ ενδιαφέρονταν και μόνο για το πώς θα ελεγχθεί υλιστικά το μυαλό των ευρωπαϊκών μαζών. Ούτως ή άλλως το μυαλό των  μαζών της οθωμανικής αυτοκρατορίας ελέγχετο ικανοποιητικά από το σουλτάνο).Σύμφωνα με τον Ένγκελς οι βαλκανικοί λαοί ήσαν εχθροί της επανάστασης,προκειμένου να μην προωθηθεί νοτιότερα η Ρωσία δεν θα έπρεπε σε καμμία των περιπτώσεων να ευοδωθεί η Ελληνική Επανάσταση. Αντίθετα θα έπρεπε να καταπνιγεί εν τη γενέσει της.
Τι αντιπροσώπευε  η Ρωσία όμως για τους ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού;Σε θεωρητικό επίπεδο ήταν το κέντρο της πλέον αντιδραστικής ιδεολογίας( για τους εκφραστές του επιστημονικού σοσιαλισμού).Ορθόδοξη χώρα, ο τσάρος ως ελέω Θεού μονάρχης κυβερνούσε την αχανή αυτή χώρα,οι κάτοικοι είχαν συγκεκριμένη αξιακή κλίμακα η οποία εκκινούσε από το Θεό και κατέληγε στον τσάρο και στις συγκεκριμένες ιδέες και αξίες. Σε πρακτικό επίπεδο η Ρωσία (όπως φαίνεται και από την ανάγνωση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου) αποτελούσε την τελευταία μεγάλη εφεδρεία όλης της ευρωπαϊκής αντίδρασης.Η Ρωσία προμήθευε την Ευρώπη με τις πρώτες ύλες της βιομηχανικής παραγωγής και κατανάλωνε μεγάλο μέρος των βιομηχανικών προϊόντων. Σε  κάθε περίπτωση η Ρωσία δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις της βιομηχανικής και προλεταριακής επανάστασης, δεν είχε κάν βιομηχανικές υποδομές,απουσίαζε παντελώς η προλεταριακή τάξη. Υπό αυτές τις συνθήκες η Ρωσία ήταν μία «οπισθοδρομική» χώρα, επικίνδυνη για την επανάσταση και έπρεπε οπωσδήποτε να ανασχεθεί κάθε επεκτατική της προσπάθεια. Επίσης οι ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού εγνώριζαν ότι η ρωσική ορθόδοξη αλλά και εμπορική δραστηριότητα αποσκοπούσε στη δημιουργία εκτενούς ορθοδόξου τόξου με τελικό σκοπό τη δημιουργία μεγάλης ρωσικής ορθοδόξου συνομοσπονδία.
Επίσης όλες οι επαναστάσεις των βαλκανικών λαών εθεωρείτο ότι υποκινούνταν από τη Ρωσία στα πλαίσια της επεκτατικής της πολιτικής η οποία τελικό σκοπό είχε την κατάκτηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και το μεσογειακό εμπόριο. Κατά λογικό λοιπόν  τρόπο οι μικροί σλαβικοί λαοί έβλεπαν τον τσάρο ως τον μόνο ελευθερωτή τους, άρα η Ρωσία εμπόδιζε την δυτική πρόοδο προς την αταξική προλεταριακή κοινωνία( είναι απορίας άξιον το ότι οι ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού εθεωρούσαν την βάρβαρη καπιταλιστική Δύση περισσότερο εξελιγμένη από την παραδοσιακή και Ορθόδοξη Ρωσίαη οποία τουλάχιστον είχε παραδοσιακές και ηθικές βάσεις ώστε μέσα από απλά βελτιωτικές κινήσεις του τσάρου θα μπορούσε να παραχθεί ένα διαχρονικό ηγεμονικό μοντέλο(και για τη Δύση) στηριζόμενο σε πανάρχαιες αξίες και ηθικά ιδανικά).Γι αυτό το λόγο οι Βαλκανικοί λαοί εθεωρούντο από τους Μάρξ-Ένγκελς ως απ΄ευθείας συνδεδεμένοι με τη Ρωσία, της Ορθοδοξίας και των πανάρχαιων βυζαντινών αξιών, ώστε θα μπορούσε  να αναβιώσει μία ορθόδοξη παμβαλκανική ομοσπονδία. Η φράση του Ένγκελς είναι δηλωτική(για τα Βαλκανικά έθνη,και για την Ελλάδα): «δεν μπορώ να ενδιαφέρομαι για την άμεση τωρινή  απελευθέρωσή τους,παραμένουν απ΄ευθείας εχθροί μας».Όπως ο τσάρος δηλαδή.
Πράγματι, οι βαλκανικοί λαοί, οι οποίοι πολεμούσαν για την ελευθερία τους, για μία καλλίτερη ζωή, εθεωρούντο από τους ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού, εχθροί.Εχθροί των ιδεών και της επιγενομένης επαναστάσεως.Διότι κριτήριο των ιδρυτών του επιστημονικού σοσιαλισμού για τις επαναστάσεις δεν ήταν τα όποια κοινωνικά και εθνικά δίκαια των επαναστατημένων και καταπιεζομένων συνανθρώπων  των αλλά η  όποια θεωρητική επιβεβαίωση στην πράξη των αξιωματικών φαντασιώσεών των.Ο Ένγκελς λοιπόν απόλυτα θεωρούσε ως εχθρούς της Επανάστασης τους  Βαλκανικούς λαούς που πολεμούσαν απλά για την ελευθερία τους.Δεν ανεγνώριζε μάλιστα το  δικαίωμά τους  να είναι λαοί.Αναφέρεται λοιπόν : (Κ.Marx-Fr.Engels,Π.Κονδύλη (επιμέλεια), H Eλλάδα, η Τουρκία και το Ανατολικό ζήτημα,Αθήνα 1985, σελ.454) «Ο ευρωπαϊκός πόλεμος αρχίζει να μας απειλεί σοβαρά. Αυτά τα άθλια συντρίμμια πρώην εθνών,Σέρβοι,Βούλγαροι και  Έλληνες, και ο υπόλοιπος λαοσυφερτός, που εμπνέει ενθουσιασμό στο φιλελεύθερο Φιλισταίο, για να ωφελούνται οι Ρώσοι, δεν χαρίζουν ο ένας στον άλλο ούτε τον αέρα που αναπνέουν και θέλουν σώνει και καλά να κόψουν τους λαίμαργους λαιμούς των. Αυτό θα ήταν πολύ ωραίο (δηλαδή να κόψουν τους λαιμούς τους) αν κάθε μία από αυτές τις νανοφυλές δεν αποφάσιζε για πόλεμο ή ειρήνη στην Ευρώπη». Το σκεπτικό του Ένγκελς είναι απλό. Η κουλτούρα των Ελλήνων, η μεταφυσική και ανθρωπιστική, αυτή που οντολογικά προσδιορίζει το πρόσωπο , είναι τουλάχιστον αδιάφορη.  Πραγματική κουλτούρα είναι αυτή που αποκτάται στο βιομηχανικό κόσμο της νέας δύσης, η καρβουνιασμένη και βιομηχανοποιημένη, διότι μόνο αυτή εισάγει τον άνθρωπο στον υλικό φαύλο κύκλο της υλιστικής διεκδίκησης των πάντων. Οι Μάρξ και Ένγκελς απορρίπτουν το βάθος της οντολογικής σκέψης των Ελλήνων και δέχονται μόνο την εργοστασιακή παιδεία διότι μόνο διά αυτής οι προλετάριοι νοιώθουν και θέλουν να αποτινάξουν τις αλυσίδε των.Το Ελληνικό Έθνος είναι νανοέθνος για τους ιδρυτές του επιστημονικού  σοσιαλισμού διότι δεν πρεσβεύει την υλιστικής φύσης επανάσταση(πώς θα μπορούσε άλλωστε αφ΄ής στιγμής ούτε κράτος δεν υπήρχε αλλά αυτό δεν ένοιαζε τον Ένγκελς και Μάρξ) αλλά μεταφέρει την προσπάθεια των Ελλήνων να ιδρύσουν κράτος,μεταφέροντας την πανάρχαια Ελληνική  κουλτούρα του προσώπου και του ανθρωπισμού. Ο Ένγκελς μάλιστα φθάνει μέχρι  το σημείο να χαρακτηρίσει μερίδα των  Ελλήνων σλαβικής καταγωγής οι οποίοι απλά είχαν υιοθετήσει την Ελληνική γλώσσα, κατακρίνοντας την Αγγλία για την προσπάθειά της να απελευθερώσει την Ελλάδα( αναφέρεται στην προσπάθεια του πρωθυπουργού Κάννινγκ).
Πρώτος εχθρός που πρέσβευε την πλέον μισητή επανάσταση  από όλους τους βαλκανικούς λαούς ήταν οι Έλληνες, μιάς και ήταν καθαρά υποκινημένοι από τους Ρώσους( η ορθόδοξος κουλτούρα ήταν απειλή για την υλιστική και άθεη κοινωνία που ονειρευόταν ο Μάρξ).Ο Μάρξ πίστευε ότι η Ρωσία ήταν η δύναμη που παρέσυρε τις δυτικές δυνάμεις να συμπαρασταθούν στους Έλληνες προκαλώντας την ναυμαχία του Ναυαρίνου, ενώ η Ελληνική Ελευθερία φάνταζε αποκρουστική όπως και η Εθνική Επανάσταση στους ιδρυτές του Επιστημονικού σοσιαλισμού διότι θα ενδυνάμωνε το Ορθόδοξο τόξο από τη Ρωσία έως την Ελλάδα, αποδυναμώνοντας το όνειρο του δήθεν υλιστικού μαζοποιητικά προλεταριακού δυτικού βιομηχανικού κόσμου(ίσως γι  αυτό το λόγο όπως έχουμε δείξει και σε άλλα γραπτά μας έπεκράτησε ο λεγόμενος υπαρκτός σοσιαλισμός εις την Ρωσία). Γι αυτό βέβαια το λόγο ο Ένγκελς εξέφραζε την εντονοτάτη αποδοκιμασία του για τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα των βαλκανικών λαών( γιατί άραγε δεν τον ένοιαζε η ανθρώπινη ζωή ως τέτοια ασχέτου  του τόπου και των συνθηκών της δυστυχίας,ίσως όλα είναι προϊόν αδήλων ιστορικών συμφερόντων).
Για το λόγο αυτό σύμφωνα με το Μάρξ η καταστροφή του τουρκικού στόλου στο Ναυαρίνο-γεγονός το οποίο ιστορικά εσήμανε την απαρχή ουσιαστικά της Ελληνικής ανεξαρτησίας-ήταν δόλια ενέργεια διότι κινήθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις και ειδικά την Αγγλία προς την οθωμανική αυτοκρατορία με την οποία επίσημα  δεν ήσαν εχθροί. Ο Μάρξ  μάλιστα και ο Ένγκελς μέχρι το τέλος της ζωής των έμειναν συνεπείς στο μίσος των και στην απέχθειά των ενάντια σε κάθε επαναστατικό κίνημα που εστρέφετο ενάντια στην τουρκία-διότι εφοβούντο το άνοιγμα της ρωσικής οδού. Όταν εκδηλώθηκε λοιπόν η Κρητική επανάσταση το 1866 ο Μάρξ στο Γάλλο δημοσιογράφο Vermorel χαρακτήρισε την  ένδοξο Κρητική επανάσταση «λεγομένη επανάσταση»(=δήθεν δηλαδή επανάσταση) συνέπεια των ρωσικών και ελληνικών ψεμμάτων.Για τον Κάρολο Μάρξ λοιπόν η ιστορική Εθνική απελευθερωτική προσπάθεια των ανθρώπων ήταν ψέμμα, αντίθετα η δική του προλεταριακή αντίστοιχη ήταν η μόνη αληθινή.Ισως η απ΄ευθείας επισήμανση αυτής της μαρξικής αντίφασης αποδεικνύει ότι ο Μάρξ δεν  ήταν υπέρ της επανάστασης πραγματικά, απλά δεν εύρισκε άλλο τρόπο για να δελεάσει τους δυστυχείς εργάτες της δύσεως.Η επανάστασή του ίσως ήταν το δόλωμα προκειμένου οι άνθρωποι να επιδείξουν μόνον υλικά αντανακλαστικά και να μάθουν να αντιδρούν μόνο σε υλικά ερεθίσματα, εγκλωβιζόμενοι τελικά σε υλικούς και χρηματιστηριακούς λαβυρίνθους. Διότι κάθε άλλη επανάσταση την απέρριπτε. Όμως ή δέχεσαι κάθε επανάσταση που απελευθερώνει εθνικά ή κοινωνικά τον άνθρωπο ή δεν δέχεσαι καμμία.
Ο Ένγκελς μάλιστα δήλωνε (ό.π,σελ.468) «οι Ρώσοι παραμένουν γεροί πάντα στις απάτες….Οι ταραχές στην Κρήτη κατά παράδοξο τρόπο άρχισαν από το ότι οι χριστιανοί της Κρήτης σκοτώνονταν  μεταξύ τους, ώσπου ο Ρώσος πρόξενος κατάφερε να τους ενώσει για να σφαχτούν όλοι μαζί από τους  τούρκους. Όλη αυτή η ιστορία στην Κρήτη ανάμεσα στα άλλα αποσκοπεί στο να εμποδίσει τους Άγγλους να συνάψουν συμμαχία με την Πρωσσία. Για να μπορέσει ο Γλάδστων να επιδείξει πάλι το φιλελληνισμό του και οι φιλελεύθεροι να ενθουσιαστούν με τους Κρήτες προβατοκλέφτες».Ναί μάλιστα οι διεθνείς προστάτες των δυστυχισμένων εργατών, οι εμπνευστές των περιφήμων ρητών τύπου : «προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε, το μόνο που έχουν να χάσουν οι εργάτες είναι οι αλυσίδες τους κ.λ.π»δεν θέλουν για λόγους μικρο(ή μεγα)πολιτικής να βοηθήσουν έστω βιβλιογραφικά όσους στέναξαν κάτω από τον ζυγό του κατακτητού.Αποδεικνύουν βέβαια πόσο ειλικρινείς θεωρητικοί και ποια ήταν αυτών  και των επιγόνων των τα πραγματικά κίνητρα.
Η πραγματική όμως αξιακή βάση επάνω εις την οποία ο Μάρξ και ο Ένγκελς εστήριξαν αυτή την αρνητική θέση των έναντι της Εθνικής Ελληνικής Επαναστάσεως ήταν η ατράνταχτος πίστις των ότι οι Έλληνες(και όχι μόνον) περνούσαν μία χαρά με τους οθωμανούς(!). Όπως μας λέει ο Ένγκελς(ο.π.σελ.473) : «ο χριστιανός αγρότης κάτω από την τουρκική κυριαρχία ζούσε από υλική άποψη καλύτερα από αλλού. Είχε διατηρήσει όλους τους προτουρκικούς θεσμούς  του και όλην του την αυτοκυβέρνηση. Όσο πλήρωνε τους φόρους του ο Τούρκος κατά κανόνα δεν νοιαζόταν γι αυτόν.Σπάνια ήταν εκτεθειμένος σε βιαιοπραγίες.Ήταν ζωή αναξιοπρεπής δεν ήταν όμως και υλικά πιεσμένη…Γι αυτό και χρειάσθηκε πολύς καιρός να αισθανθεί ο σλάβος ραγιάς(!)ότι η ζωή αυτή είναι αφόρητη». Αυτά παθαίνει κάποιος όταν σαν Προκρούστης προσπαθεί να κόψει και να ράψει τα πάντα στα μέτρα της θεωρίας του. Σύμφωνα με τη μεταδιαφωτιστική έλλογη μαρξική αθεϊστική  ιδεολογία έπρεπε  συλλήβδην  το οθωμανικό θεοκρατικό καθεστώς να αποδοκιμασθεί από τους ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού.
Αναφέρει ο Ρήγας: «τι σ΄ωφελεί  και αν ζήσης και αν είσαι στην σκλαβιά;».Πάντα οι Έλληνες  ήσαν υπόδουλοι εις τους οθωμανούς, ο μύθος του μαρμαρωμένου βασιλέως και το οιμωκτόν «εάλω ηΠόλις» φανερώνει τη βαθιά Ελληνική συναίσθηση ότι από την αρχή εχάθηκαν τα πάντα. Το παράδοξο όμως είναι ότι ο Ένγκελς και ο Μάρξ θεωρούσαν τους βιομηχανικούς εργάτες περισσότερο δυστυχισμένους από τους εθνικά  υποδούλους Έλληνες. Γιατί δεν προέκριναν μία συμφωνία με τους εργοδότες αλλά έγειραν προς την κοινωνική επανάσταση( από εκεί προκύπτει και η εικόνα του σφυροδρεπάνου).Γιατί θεωρούν ότι οι Έλληνες πρέπει να κάνουν  έναν ιστορικό συμβιβασμό με τους τούρκους ενώ αυτόν τον ιστορικό συμβιβασμό(πολύ πιο απλό και κερδοφόρο κοινωνικά) τον αρνούνται στους εργάτες της πατρίδας των; Δεν θα ήταν βέβαια προδοσία η κοινωνική συμμαχία των προλεταρίων και εργοδοτών διότι  η κοινωνική επανάσταση ήταν στο μυαλό του Μάρξ και μόνο  ενώ ο ιστορικός συμβιβασμός των Ελλήνων με το δυνάστη σε κάθε περίπτωση θα ήταν προδοσία. Δυστυχώς ο ιστορικός οπορτουνισμός των ιδρυτών του επιστημονικού σοσιαλισμού είναι εξώφθαλμος. Αναρωτήθηκαν άραγε εάν στην οθωμανική αυτοκρατορία θα μπορούσαν να διαφημίσουν το λογικό διαφωτιστικό τους στη βάση λόγο τους; Γιατί αφαίρεσαν από τους Έλληνες το δικαίωμα της κατ΄αρχήν πολιτιστικής επανάστασης και της απευθείας σύνδεσης με την ελευθερία και το μεγάλο εγχείρημα της  ελεύθερης κρατικής ιστορικής συνέχειας; Ίσως διότι πολλούς αιώνες τώρα ο Ελληνισμός αν και κρυφά ενώνει και καθοδηγεί φανερά πολεμείται και καταδιώκεται.


Βασίλειος Μακρυπούλιας, δρ φιλοσοφίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου